Powiązane wpisy
Mieszadło magnetyczne – budowa, działanie i zastosowanie
21 listopada, 2025
Brak komentarzy
Czytaj więcej »
Laboratoryjne metody analityczne – od podstawowych technik do zaawansowanych analiz
18 listopada, 2025
Brak komentarzy
Czytaj więcej »
Spis treści
- Łukasz Szlufik
- Brak komentarzy
Wstęp
Szkło laboratoryjne to specjalny rodzaj szkła wysokiej jakości, stosowany w chemii, biologii czy medycynie. Odznacza się ono dużą wytrzymałością mechaniczną oraz odpornością na nagłe zmiany temperatur i działanie odczynników chemicznych. Zazwyczaj wykonuje się je ze szkła borokrzemowego (np. Pyrex, DURAN), wynalezionego w 1887 roku przez niemieckiego chemika Otto Schotta, co zapewnia wyjątkową odporność termiczną i chemiczną. W praktyce laboratoryjnej często spotyka się też marki handlowe – np. pierwsze naczynia z borkrzemowego szkła Pyrex pojawiły się dopiero w 1915 roku. Zapewnienie odpowiednich naczyń szklanych jest podstawą bezpiecznej i efektywnej pracy w laboratorium.
Najważniejsze naczynia laboratoryjne
W laboratoriach używa się wielu typów naczyń szklanych, które różnią się kształtem i zastosowaniem. Poniżej omówiono kluczowe naczynia laboratoryjne – ich nazwy i przeznaczenia. Znajomość tych nazw jest istotna dla skutecznej pracy.
Probówki laboratoryjne
Probówki to smukłe, cylindryczne naczynia najczęściej wykonane ze szkła borokrzemowego. Służą do przechowywania niewielkich ilości roztworów oraz prowadzenia prostych reakcji chemicznych i analiz biologicznych. Przykładowo, w chemii stosuje się je do mieszania i podgrzewania małych próbek, a w mikrobiologii – do hodowli kultur bakteryjnych czy izolacji DNA. Probówki są odporne na wysoką temperaturę (można je sterylizować i podgrzewać) oraz dołączane do wirówek, jednak podczas użycia należy umieszczać je w stojakach, by zapewnić stabilność i bezpieczeństwo pracy.
Zlewki (zlewki laboratoryjne)
Zlewka to powszechnie używane naczynie o cylindrycznym kształcie, płaskim dnie i szerokim otworze. Ma ona często także wylew (dzióbek) ułatwiający przelewanie cieczy oraz uchwyt do trzymania. Zlewki wykorzystuje się przede wszystkim do mieszania, ogrzewania i przechowywania roztworów chemicznych. Dzięki stabilnej podstawie i prostemu kształtowi stanowią uniwersalne naczynie zbiorcze – mogą służyć również do odparowywania cieczy czy przygotowywania roztworów. W laboratorium nie powinno zabraknąć zlewek o różnych pojemnościach (od dziesiątek mililitrów do kilku litrów), co pozwala dopasować je do potrzeb eksperymentu.
Kolby laboratoryjne
Kolby laboratoryjne występują w kilku charakterystycznych kształtach, z których każdy ma inne zastosowania.
- Kolba stożkowa (Erlenmeyera) – ma szeroką podstawę i wąską szyjkę, co ułatwia mieszanie cieczy przy minimalnych stratach podczas wrzenia. Jest często używana przy miareczkowaniu i reakcjach wymagających intensywnego mieszania. Jej nazwa pochodzi od niemieckiego chemika Emila Erlenmeyera, który opracował ten kształt naczynia.
- Kolba kulista (okrągłodenna) – charakteryzuje się okrągłą bańką i długą szyjką. Umożliwia równomierne ogrzewanie cieczy, dlatego stosuje się ją w destylacji i procesach podgrzewania wymagających stabilnej temperatury.
- Kolba miarowa (pojemnościowa) – wysoka, smukła kolba z dokładną podziałką objętości. Służy do precyzyjnego odmierzania i przygotowywania roztworów o ściśle określonym stężeniu. Przykładowo, aby przygotować roztwór wzorcowy, napełnia się kolbę miarową odpowiednią ilością cieczy do kreski.
Naczynia miarowe i dozujące
- Cylindry miarowe (menzurki) – wysokie, cylindryczne naczynia z podziałką do odmierzania objętości cieczy. Umożliwiają przybliżone pomiary (z dokładnością około 1 ml) i są powszechnie stosowane przy przygotowywaniu roztworów czy prostych analizach.
- Biurety – specjalne pipety wielomiarowe „na wylew”, wyposażone w szklany kranik. Umożliwiają dokładne dozowanie roztworów w trakcie miareczkowania. Dzięki precyzji kranika, biureta pozwala stopniowo dodawać niewielkie ilości reagentu do analitu, co jest kluczowe w analizach jakościowych i ilościowych.
- Pipety – narzędzia do przenoszenia bardzo małych objętości cieczy z dużą dokładnością. Wyróżniamy pipety jednomiarowe (przenoszące stałą objętość), wielomiarowe (z podziałką pozwalające odmierzanie różnych objętości) oraz automatyczne (mikropipety stosowane w biologii i chemii analitycznej). Pipety są nieodzowne w pracach wymagających powtarzalności i precyzji, takich jak badania DNA czy analizy farmaceutyczne.
Naczynia pomocnicze i akcesoria
- Lejki szklane – służą do wygodnego przelewania cieczy między naczyniami oraz do filtracji (wraz z sączkami filtracyjnymi). Wśród nich są zwykłe lejki do przelewu, lejki Büchnera do filtracji próżniowej czy lejki rozdzielające (separatory) do oddzielania niemieszających się cieczy.
- Butelki szklane – mają szczelne zamknięcia (korki lub nakrętki) i służą do bezpiecznego przechowywania oraz transportu odczynników i próbek. Wiele butelek wyposażonych jest w zakraplacze, co pozwala na dokładne dozowanie cieczy kropla po kropli podczas pracy.
- Krystalizatory – płaskie, szerokie naczynia z grubego szkła, przeznaczone do odparowywania cieczy i krystalizacji substancji. Duża powierzchnia krystalizatora sprzyja szybkiemu parowaniu i wytrącaniu kryształów. W chemii służą do oczyszczania związków przez krystalizację z roztworu.
- Szalki Petriego – płytkie naczynia z tworzywa lub szkła o płaskim dnie, używane głównie w mikrobiologii do hodowli kultur bakterii czy grzybów. Tradycyjna szalka Petriego została wynaleziona przez Juliusza Petri w 1887 roku i odtąd jest standardowym przyrządem do in vitro hodowli mikroorganizmów.
Czyszczenie i konserwacja szkła laboratoryjnego
Aby zapewnić żywotność i czystość szkła laboratoryjnego, należy je myć bezpośrednio po użyciu, ponieważ nawet krótkie odłożenie zabrudzonego naczynia może utrudnić usunięcie pozostałości. Do mycia zaleca się używać specjalnych środków (detergentów) oraz miękkich szczotek dopasowanych do kształtu naczyń. Należy unikać narzędzi metalowych i szorstkich, które mogą zarysować szkło. Po umyciu naczynia wielokrotnie płucze się wodą destylowaną, aby usunąć jony zanieczyszczeń. Krytycznym błędem jest nagła zmiana temperatury (np. wrzące naczynie zanurzone w zimnej wodzie), gdyż może to doprowadzić do pęknięcia szkła mimo jego wytrzymałości na szok termiczny. Po oczyszczeniu należy naczynia suszyć do góry dnem i przechowywać w czystych statywach, lub półach aby uniknąć przypadkowego uszkodzenia.
Podsumowanie
Różnorodność szkła laboratoryjnego umożliwia przeprowadzanie wielu procedur badawczych, zaczynając od prostych analiz, kończąc na skomplikowanych syntezach. Znajomość nazw i funkcji poszczególnych naczyń (probówek, zlewek, kolb, pipet, menzurek itp.) jest kluczowa dla bezpiecznej i efektywnej pracy w laboratorium. Dobre opanowanie tych podstaw pozwala na właściwy dobór sprzętu do każdej czynności badawczej.
Źródła
- Wikipedia – Szkło laboratoryjne
https://pl.wikipedia.org/wiki/Szk%C5%82o_laboratoryjne - Greenlo.pl – Rodzaje szkła laboratoryjnego
https://greenlo.pl/podstawowe-szklo-laboratoryjne-nazwy-rodzaje-i-zastosowanie/ - Greenlo.pl – Mycie szkła laboratoryjnego
https://greenlo.pl/mycie-szkla-laboratoryjnego-krok-po-kroku/ - ContinentalTrade – Co to jest szkło borokrzemowe
https://www.continentaltrade.com.pl/blog/blog/co-to-jest-szklo-borokrzemowe-i-dlaczego-warto-je-wybrac - Wikipedia – Pyrex
https://pl.wikipedia.org/wiki/Pyrex
Spis treści
Masz pytania?
Skontaktuj się z nami lub zostaw swoje dane, a oddzwonimy do Ciebie
